Nếu tàu vũ trụ đưa bạn đi du lịch trên Mặt trăng, khi bạn
hạ xuống đây, giả dụ nơi mà bạn hạ cánh bắt đầu là buổi đêm, vậy thì bạn phải
trải qua một khoảng thời gian dài dằng dặc trên Mặt trăng mới có thể nhìn thấy
Mặt trời , khỏng thời gian này gần bằng 15 ngày trên Trái đất.
Rốt cục “một ngày” trên Mặt trăng dài bao nhiêu? Các nhà
thiên văn học cho biết, “một ngày” trên Mặt trăng bằng những 29,5 ngày trên
Trái đất.
Trái đất tự chuyển động tạo nên sự giao nhau giữa ban
ngày và ban đêm, mặt mà nó hướng về Mặt trời là ban ngày và ngược lại, mặt nó
quay lại Mặt trời là ban đêm. Mỗi lần giao nhau như vậy sẽ là một ngày trên
Trái đất.
Mặt trăng cũng tự chuyển động, mặt mà nó hướng về Mặt
trời cũng là ban ngày, mặt quay lại Mặt trời cũng là ban đêm. Nhưng Mặt trăng
tự chuyển động chậm hơn nhiều so với Trái đất, phải cần thời gian là 27,3 ngày
trên Trái đất, cho nên “một ngày” trên Mặt trăng dài hơn nhiều so với một ngày
trên Trái đất.
Một chu kỳ tự chuyển động của Mặt trăng là 27,3 ngày trên
Trái đất, vậy thì tại sao một ngày trên Mặt trăng lại bằng 29,5 ngày trên Trái
đất chứ không phải là 27,3 ngày?
Thực ra một bên của Mặt trăng đang tự chuyển động, bên
kia vẫn đang quay quanh Trái đất, còn Trái đất lại đang quay xung quanh Mặt
trời. Sau khi Mặt trời chuyển động một vòng, Trái đất cũng quay một khoảng trên
quỹ đạo xung quanh Mặt trời, vì vậy sau 27,3 ngày, lẽ ra Mặt trăng đối diện với
điểm đó của Mặt trời thì bây giờ lại không đối diện với Mặt trời nữa mà lại còn
quay thêm một góc nữa mới có thể đối diện với Mặt trời, khoảng thời gian này là
2,25 ngày, cộng 27,3 ngày với 2,25 ngày thì chẳng phải là xấp xỉ 29,5 ngày sao?
Tại sao lại có nhật thực và nguyệt thực? Dapan
Mặt trăng chuyển động quanh Trái đất, đồng thời, Trái đất
lại kéo Mặt trăng quay quanh Mặt trời. Nhật thực và nguyệt thực là kết quả sinh
ra từ hai sự vận động này. Khi Mặt trăng chuyển động đến giữa Trái đất và Mặt
trời, hơn nữa ba thiên thể này cùng nằm trên một đường thẳng hay gần như một
đường thẳng thì Mặt trăng sẽ che khuất ánh sáng Mặt trời và xảy ra nhật thực;
Khi Mặt trăng chuyển động đến Mặt trời mà Trái đất quay lại với Mặt trời, mặt
khác cả ba thiên thể này cùng nằm trên một đường thẳng hoặc gần như một đường
thẳng, Trái đất sẽ che khuất ánh sáng Mặt trời và xảy ra nguyệt thực.
Do vị trí của người quan sát trên Trái đất không giống
nhau và sự khác nhau giữa khoảng cách từ Mặt trăng đến Trái đất nên nhật thực
và nguyệt thực nhìn thấy cũng không giống nhau. Nhật thực có toàn thực (nhật
thực toàn phần), hoàn thực, toàn hoàn thực và thiên thực; Nguyệt thực có toàn
thực (Nguyệt thực toàn phần) và thiên thực (Nguyệt thực một phần).
Khi xảy ra nhật thực, Mặt trăng sẽ che khuất Mặt trời và
để lại bóng dưới Trái đất. Nơi đứng trên Trái đất bị bóng của Mặt trăng quét
qua sẽ hoàn toàn không nhìn thấy Mặt trời, đây gọi là nhật thực toàn phần, còn
nơi mà đứng trên Trái đất bị nửa bóng Mặt trăng quét qua, chỉ nhìn thấy một
phần Mặt trời bị Mặt trăng che khuất gọi là nhật thực bán phần. Có lúc do
khoảng cách của Mặt trăng và Trái đất không giống nhau nên khi xảy ra nhật
thực, cái bóng của Mặt trăng không tới được mặt đất, vậy thì trong khu vực bị
các đường bóng Mặt trăng kéo dài bao vây, con người còn có thể nhìn thấy rìa
của Mặt trời, có nghĩa là Mặt trăng chỉ che khuất phần trung tâm của Mặt trời.
Hiện tượng này được gọi là nhật thực một phần. Trước và sau giai đoạn nhật thực
toàn phần và một phần còn có thể nhìn thấy nhật thực bán phần.
Trong những trường hợp còn khó hơn, trước quá trình nhật
thực, do sự thay đổi về khoảng cách từ Mặt trăng tới điểm quan sát, nên có một
số nơi có thể nhìn thấy nhật thực toàn phần, có một số nơi có thể nhìn thấy
nhật thực một phần, đây gọi là hoàn toàn thực.
Khi xảy ra nguyệt thực, một phần Mặt trăng ăn khớp vào
bóng của Trái đất được gọi là nguyệt thực một phần, còn khi toàn bộ Mặt trăng
ăn khớp vào bóng của Trái đất thì hiện tượng đó được gọi là nguyệt thực toàn
phần.
Có quy luật mà chúng ta nên nhớ đó là: nhật thực luôn xảy
ra vào ngày sóc của tháng mới, còn nguyệt thực luôn xảy ra vào ngày ngày vọng
khi trăng đầy.
Thông thường trong một năm xảy ra ít nhất 2 lần nhật
thực, có lúc cũng có thể xảy ra 3 lần, nhiều nhất là 5 lần, nhưng rất ít khi
xảy ra. Nguyệt thực mỗi năm xảy ra khoảng 1 – 2 lần, nếu lần nguyệt thực đầu
tiên xảy ra vào tháng 1 của năm thì trong năm đó có thể có 3 lần nguyệt thực.
Đầu năm nào cũng có hiện tượng nhật thực, song không có
nguyệt thực là điều thường thấy, cứ khoảng 5 năm lại có một năm không có nguyệt
thực.
Tuy nhật thực xảy ra nhiều lần hơn nguyệt thực nhưng tại
sao cơ hội chúng ta nhìn thấy nguyệt thực nhiều hơn?
Đối với toàn bộ Trái đất, số lần xảy ra nhật thực hàng
năm rõ ràng nhiều hơn nguyệt thực, nhưng đối với một nơi nào đó trên Trái đất
thì cơ hội nhìn thấy nguyệt thực lại nhiều hơn nhật thực. Đó là vì khi mỗi lẫn
xảy ra nguyệt thực, ½ số người trên Trái đất đều có thể thấy, còn khi xảy ra
nhật thực thì chỉ những người ở những vùng tương đối chật hẹp mới có thể thấy.
Nhật thực toàn phần càng khó nhìn thấy hơn, đối với một
nơi nào đó, cứ khoảng bình quân 200 ~ 300 năm mới gặp một lần. Ở Thượng Hải,
ngày 22 tháng 7 năm 2009 có thể nhìn thấy một lần nhật thực toàn phần, trong
khi ở Bắc Kinh phải đợi đến ngày 2 tháng 9 năm 2035 mới có thể nhìn thấy được.

0 nhận xét:
Đăng nhận xét