Cờ bay
trong gió, thuyền buồm chạy băng băng, mặt nước dập dềnh, sóng vỗ ầm ầm, …
Những điều này đều do gió gây ra. Khi vui vẻ, nó đi chậm rãi từng bước, nhẹ
nhàng đu đưa cành liễu, khi nổi giận, nó chạy nhảy lung tung, làm đổ cây lật
nhà. Vậy gió thổi như thế nào ?
Tục ngữ
có câu “nhiệt cực sinh phong”( khi nóng qua sẽ nổi gió), câu nói này rất có ý
nghĩa. Mặt trời chiếu xuống Trái đất, do tính chất bề mặt Trái đất khác nhau
cho nên mức độ chịu nhiệt cũng khác nhau, nhiệt độ không khí các vùng có nơi
cao nơi thấp. Những vùng nhiệt độ cao, không khí phình ra, mật độ không khí thu
hẹp, khí áp thấp; ngược lại,những vùng nhiệt độ thấp, không khí co lại, mật độ
không khí dầy đặc, khí áp tăng cao.
Do khí áp giữa hai vùng chênh lệch nhau nên
đã sản sinh ra một lực từ nơi có khí áp cao đến nơi có khí áp thấp, thường được
gọi là lực khí áp nấc thang. Dưới tác dụng của lực khí áp nấc thang, không khí
di chuyển từ nơi có khí áp cao xuống nơi có khí áp thấp, cũng giống như nước ở
sông thường chảy từ chỗ cao đến chỗ thấp, và gió cũng thổi theo qui luật như
vậy. Sự chênh lệch khí áp giữa hai vùng càng lớn thì luồng không khí di chuyển
càng nhanh, gió cũng thổi mạnh hơn. Khi khí áp chênh lệch không đáng kể thì
không khí di chuyển chậm, sức gió thổi càng không có lực. Nếu như khí áp giữa
hai vùng tương đương, không có sự chênh lệch khí áp thì không khí sẽ không
chuyển động, trời lặng gió.
Sự phân
bố khí áp ở các vùng trên Trái đất không những khác biệt nhau mà còn thay đổi
theo thời khắc. Luồng khí áp cao và khí áp thấp nhất khi thì khống chế vùng đất
liền, khi thì di chuyển ra ngoài những đại dương.
Khí áp cao hàn lạnh thường
nối tiếp với luồng không khí lạnh di chuyển từ khu vực có vĩ độ cao xuống khu
vực có vĩ độ thấp. Khí áp thấp ở khu vực ôn đới di chuyển từ Tây sang Đông. Như
vậy, phương huớng, độ lớn mạnh của lực khí áp nấc thang giữa các vùng thay đổi
theo từng thời khắc, gió giữa các vùng cũng khi mạnh khi yếu đồng thời không
ngừng thay đổi hướng gió.
Vào mùa
đông, do ở đất liền phát tán nhiệt nhanh hơn vùng biển nên nhiệt độ không khí
thấp hơn ở vùng biển, nhưng khí áp lại cao hơn ở vùng biển, khí áp cao thường
cư ngụ ở vùng đất liền, vì thế mùa đông ở Trung Quốc thường có gió Tây Bắc vừa
khô vừa lạnh thổi từ đất liền ra biển. Vào mùa hè thì ngược lại, dưới ánh sáng
Mặt trời cực mạnh, ở vùng đất liền nhiệt độ gia tăng nhanh hơn vùng biển, nhiệt
độ tăng cao khí áp lại thấp hơn vùng biển rất nhiều, vì thế mùa hè ở Trung Quốc
thường có gió mùa Đông Na nóng ấm thổi từ biển Thái Bình Dương vào phía Đông
Trung Quốc. Khu vực Tây Nam Trung Quốc còn có gió mùa Tây Nam nóng hổi từ Ấn Độ
Dương.
Khu vực
duyên hải, ban ngày tiết trời trong lành, vùng đất liền chịu nhiệt nhanh hơn
vùng biển, nhiệt độ cao, khí áp thấp hơn vùng biển, gió biển mát mẻ không ngừng
thổi từ biển vào trong đất liền. Ban đêm, đất liền tản nhiệt nhanh hơn vùng
biển, sự phân bố nhiệt độ không khí và khí áp ngược hẳn so với ban ngày, gió
thổi từ đất liền ra ngoài biển. Đây chính là nguyên nhân tại sao vùng duyên hải
thường xuất hiện gió ở thềm lục địa.
Ban ngày
vùng núi trời nắng, không khí trong khe núi chịu nhiệt nên nở phình ra, tập
trung dày đặc ở phía trên, trên độ cao giống nhau nhưng khí áp trong khe núi
thường cao hơn trên sườn núi , vì thế gió từ trong khe núi thổi lên đỉnh núi;
nhưng vào ban đêm thì ngược lại, gió từ trên núi thổi xuống khe núi. Đây là gió
núi và gió khe núi.
Từ đó có
thể thấy rằng, bất kể gió mùa, gió thềm lục địa hay gió núi, đều cho thấy bức
xạ ánh sáng Mặt trời có thể là động lực cơ bản để gió thổi, còn nguyên nhân cơ
bản chính là sự chênh lệch khí áp giữa hai vùng.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét